12 Ιανουαρίου, 2015

Άρθρο: Είναι η Αστρολογία Επιστήμη;



Η Αστρολογία μέχρι το τέλος του Μεσαίωνα έχαιρε ιδιαιτέρας υπολήψεως, εδιδάσκετο στα Πανεπιστήμια, μεγάλα ονόματα των επιστημών είχαν ασχοληθεί μ’ αυτή (π.χ. ο Κέπλερ) και ο τίτλος του «αστρολόγου» ήταν τίτλος τιμής. Ας θυμηθούμε πως:

1. Ο όρος «Αστρονομία», στα αρχαία ελληνικά περιελάμβανε σαφώς και την Αστρολογία και πως η «Τετράβιβλος» του Πτολεμαίου είναι πρωτίστως «αστρολογικό εγχειρίδιο», θα λέγαμε μάλιστα πως είναι η βάση της αστρολογίας.

2. Στο Βυζάντιο διαπρεπείς επιστήμονες όπως ο Στέφανος ο Αλεξανδρινός και ο Λέων ο Φιλόσοφος ασχολήθηκαν με τα Μαθηματικά και τις Φυσικές επιστήμες αλλά και με την Αστρολογία, κάτι που βέβαια ήταν πολύ συνηθισμένο κατά τον Μεσαίωνα.

3. Ο Ιπποκράτης, ο μεγάλος γιατρός της αρχαιότητας, έπαιρνε πολύ σοβαρά την μελέτη της Αστρολογίας.

4. Αστρονόμοι, όπως ο Κέπλερ, εξίσου με τις αστρονομικές έρευνές τους έκαναν και αστρολογικές έρευνες.

Ο σκοπός μας βέβαια δεν είναι να αναφερθούμε σε μεγάλους σχολιαστές για να δείξουμε το κύρος που είχε παλαιότερα η Αστρολογία, άλλωστε η «επίκληση στην αυθεντία» δεν πιστεύουμε πως είναι και η καλύτερη μορφή πειθούς. Μια ματιά σε ένα εγχειρίδιο Ιστορίας της Αστρολογίας δείχνει στον κάθε καλόπιστο αναγνώστη το κύρος που είχε παλαιότερα η Αστρολογία αλλά και ποιες κορυφές του πνεύματος είχαν ασχοληθεί μ’ αυτή. Εμείς απλώς θα θυμίσουμε σε όσους παρορμητικά την απορρίπτουν τα λόγια του Νεύτωνος. «Κύριε, εγώ την έχω σπουδάσει, εσείς όχι», εννοώντας πως κάποιος που την απέρριπτε και την λοιδορούσε, επειδή αυτός (ο Νεύτων) την εγκρίνει όχι επιπόλαια, γιατί την απορρίπτει χωρίς να την έχει σπουδάσει. Και πράγματι σήμερα, όλοι σχεδόν που την απορρίπτουν, την απορρίπτουν χωρίς προηγουμένως να την έχουν σπουδάσει, κάτι που βεβαίως δεν είναι ίδιον του επιστημονικού πνεύματος και, δυστυχώς, όσοι την απορρίπτουν σήμερα πολλές φορές είναι και διαπρεπείς επιστήμονες.

Βεβαίως, ίσως η στάση τους αυτή να οφείλεται στην σύνδεση της Αστρολογίας με ποικίλες μορφές τσαρλατανισμού και κάπως τους κατανοούμε. Όταν βλέπει κανείς εξαμβλώματα ποικίλου είδους να ποζάρουν ως «αστρολόγοι», να συνδέεται η Αστρολογία με υποτιθέμενα «κληρονομικά χαρίσματα», ασφαλώς πρέπει να είναι κανείς επιφυλακτικός με την Αστρολογία. Όμως, όπως όταν το πόδι δεν δέχεται ένα παπούτσι, αλλάζουμε το παπούτσι και δεν κόβουμε το πόδι, έτσι και εδώ, ίσως δεν πρέπει να απορρίπτουμε άκριτα την Αστρολογία τουλάχιστον πριν την μελετήσουμε· ας θυμηθούμε το «άκουσον μεν, πάταξον δε», αλλά να κατακρίνουμε όσους την καπηλεύονται. Ήδη πάντως σε πολλές χώρες του εξωτερικού η Αστρολογία έχει αρχίσει να αποκτά ξανά το κύρος που είχε παλαιότερα και στην Αγγλία και στις Η.Π.Α. Κολέγια και Πανεπιστήμια έχουν εντάξει την Αστρολογία στο πρόγραμμά τους, δίνουν ακόμα και μεταπτυχιακούς τίτλους σπουδών σε αυτό το αντικείμενο.

Στη χώρα μας δυστυχώς ο τσαρλατανισμός καλά κρατεί και στον χώρο της Αστρολογίας δεν υπάρχει καν «Σχολή Αστρολογίας» που να κατοχυρώνει όσους έχουν σπουδάσει σ’ αυτή, δίδοντάς τους και άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, δεν υπάρχει καν Σύλλογος Αστρολόγων, που να καθορίζει τη δεοντολογία του επαγγέλματος και να ενημερώνει το κοινό για το ποιοι είναι ή δεν είναι αστρολόγοι. Στα πλαίσια αυτού του κειμένου δεν θα ασχοληθούμε μ’ αυτά τα «διαδικαστικά» θέματα, ίσως σε άλλη ευκαιρία ασχοληθούμε μ’ αυτά. Τώρα θα προσπαθήσουμε να δείξουμε με ποιο τρόπο η Αστρολογία μπορεί να θεωρηθεί Επιστήμη και μάλιστα πειραματική και Τέχνη συνδυαστική. Μ’ αυτό μας το άρθρο θέλουμε να ξεκινήσουμε τη διαδικασία αποκαταστάσεως της «χαμένης τιμής» της Αστρολογίας και να κινητοποιήσουμε όσους στη χώρα μας πραγματικά ενδιαφέρονται γι’ αυτήν, σε έναν αγώνα για να ξεκαθαρίσει η ήρα από το σιτάρι. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν να δούμε πως και σε τι βαθμό η Αστρολογία μπορεί να θεωρηθεί επιστήμη ή έστω δραστηριότητα επιστημονική.


Η Αστρολογία ως Επιστήμη

Ο επιστήμονας Αστρολόγος εργάζεται, ή, έστω, πρέπει να εργάζεται όπως ο εμπειρικός επιστήμονας: Δηλαδή παρατηρεί, υποθέτει, πειραματίζεται, γενικεύει. Ας το δούμε με ένα παράδειγμα: παρατηρεί π.χ. πως πολλά άτομα με έντονο το πλανήτη Άρη στο ωροσκόπιό τους έγιναν στρατιωτικοί, χειρούργοι ή ... κρεοπώλες (χασάπηδες). Οδηγείται στην υπόθεση ότι ο τονισμένος Άρης σε ένα ωροσκόπιο μπορεί να δώσει επαγγέλματα σαν αυτά που αναφέραμε. Τότε αρχίζει η ώρα του πειράματος: Εξετάσεις ωροσκόπια ανθρώπων με τονισμένο Άρη και εξετάσεις αυτό ισχύει, και, επίσης, εξετάζει ωροσκόπια νέων ανθρώπων και παρακολουθεί την επαγγελματική τους πορεία. Φυσικά, όλα αυτά γίνονται σε μεγάλο δείγμα, ώστε τα συμπεράσματα να έχουν αξιοπιστία. Αν, τελικά, η στατιστική επιβεβαίωση την υπόθεση, η υπόθεση γίνεται θέση που όμως, επειδή δεν διαλέχτηκαν όλες οι δυνατές περιπτώσεις ούτε και απομονώθηκαν άλλοι παράγοντες – αστρολογικοί και μη-δεν έχει απαίτηση καθολικής ισχύος, ισχύει όμως ως τάση. Μ’ αυτόν τον τρόπο δούλεψαν οιΓκωγκελέν στην Γαλλία που, ενώ αρχικά ήθελαν να δοκιμάσουν την αξία της Αστρολογίας, τελικά πείσθηκαν για την λειτουργικότητά της. Φυσικά, τα όποια συμπεράσματα θα είναι πάντα υπό δοκιμή, όπως συμβαίνει και σε όλες τις άλλες επιστήμες και τα όποια συμπεράσματα θα προκύπτουν από άλλη εξέταση παραγόντων που σχετίζονται με το υπό εξέταση θέμα και όχι μόνον από έναν. Π.χ. για το θέμα της ασκήσεως επαγγέλματος θα πρέπει να ερευνηθούν λεπτομερειακά όλοι ο αστρολογικοί δείκτες που συνδέονται με το επάγγελμα και αυτό βέβαια πάντα σε επίπεδο τάσεως.

Είναι λοιπόν η Αστρολογία πειραματική επιστήμη, αλλά βασίζεται και σε κάποια αξιώματα από τα οποία λογικά και παραγωγικά εξάγει κάποια συμπεράσματα, άρα έχει και κάποιον παραγωγικό χαρακτήρα, όπως και οι θεωρητικές επιστήμες. Όμως η Αστρολογία εκτός από τον επιστημονικό της χαρακτήρα, για τον οποίο μόλις μιλήσαμε, έχει και κάποιο χαρακτήρα διαφορετικό, κάτι που την κάνει να μοιάζει με τέχνη.